وظایف مهندس ناظر مکانیک

وظایف مهندس ناظر مکانیک در پروژه‌های ساختمانی

مقدمه

مهندس ناظر مکانیک، یکی از اعضای کلیدی تیم نظارتی ساختمان است که وظیفه نظارت بر اجرای صحیح تأسیسات مکانیکی ساختمان را بر عهده دارد. این تأسیسات شامل سیستم‌های گرمایش، سرمایش، تهویه مطبوع، لوله‌کشی آب و فاضلاب، گاز، آتش‌نشانی و … هستند. نظارت دقیق بر اجرای این سیستم‌ها، نقش بسیار مهمی در سلامت، آسایش و ایمنی ساکنین و همچنین بهره‌وری انرژی ساختمان دارد.

۱. بررسی و تأیید نقشه‌های تأسیسات مکانیکی

ناظر مکانیک موظف است پیش از اجرای پروژه، نقشه‌های اجرایی را از نظر فنی، اجرایی و انطباق با ضوابط بررسی کند:
• نقشه لوله‌کشی آب سرد و گرم مصرفی
• سیستم فاضلاب و تهویه فاضلاب
• نقشه لوله‌کشی گاز طبیعی
• سیستم گرمایشی (پکیج، موتورخانه، رادیاتور، گرمایش از کف)
• سیستم سرمایشی (کولر آبی، داکت‌اسپیلت، چیلر، فن‌کوئل و …)
• تأسیسات آتش‌نشانی، اطفاء حریق، اسپرینکلرها و هوزریل

۲. نظارت بر اجرای تأسیسات مکانیکی

در مرحله اجرا، ناظر مکانیک باید بر انطباق دقیق عملیات با نقشه‌های مصوب و استانداردها نظارت کند. این موارد شامل:
• لوله‌کشی صحیح، استفاده از لوله‌ها و اتصالات استاندارد
• تست فشار لوله‌ها (آب، گاز، فاضلاب) قبل از پوشاندن مسیر
• نصب صحیح تجهیزات مکانیکی شامل پمپ‌ها، شیرآلات، کلکتورها، منابع انبساط، دودکش‌ها و …
• اجرای درست شیب لوله‌های فاضلاب و تهویه آن‌ها
• جانمایی صحیح تجهیزات در موتورخانه یا پشت‌بام

۳. کنترل ایمنی سیستم‌های گازرسانی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های نظارت مکانیکی، ایمنی گازرسانی ساختمان است. ناظر موظف است:
• تأیید مسیر لوله‌کشی گاز و محل رگلاتورها و شیرهای اصلی
• کنترل نشت با استفاده از تست فشار هوا
• رعایت فاصله ایمنی از منابع حرارتی و الکتریکی
• صدور تأییدیه ایمنی برای انشعاب گاز

۴. نظارت بر سیستم تهویه و دودکش‌ها

سیستم تهویه و دودکش‌ها نقش کلیدی در سلامت ساکنین دارند. ناظر مکانیک باید:
• مسیر دودکش‌ها را طبق مقررات بررسی کند
• از عایق‌کاری و اتصال مناسب آن‌ها اطمینان حاصل کند
• مسیر تهویه سرویس‌ها و آشپزخانه را کنترل کند
• رعایت ضوابط مبحث ۱۷ مقررات ملی ساختمان را بررسی نماید

۵. تهیه گزارش‌های نظارتی مرحله‌ای

در طول اجرای پروژه، ناظر مکانیک موظف به تهیه و ارسال گزارش‌های دوره‌ای به شهرداری و سازمان نظام مهندسی است، مانند:
• گزارش شروع به کار تأسیسات مکانیکی
• گزارش مرحله‌ای لوله‌کشی‌ها، تست‌ها، نصب تجهیزات
• گزارش مغایرت یا توقف در صورت اجرای ناصحیح
• گزارش تأیید نهایی تأسیسات و گواهی پایان کار مکانیکی

۶. رعایت مقررات ملی ساختمان (مباحث ۱۴، ۱۶، ۱۷، ۱۹ و …)

ناظر مکانیک باید اجرای پروژه را در چارچوب مقررات ملی ساختمان کنترل کند. مهم‌ترین مباحث:
• مبحث ۱۴: تأسیسات مکانیکی
• مبحث ۱۶: بهداشت آب و فاضلاب
• مبحث ۱۷: لوله‌کشی گاز طبیعی
• مبحث ۱۹: صرفه‌جویی در مصرف انرژی
• مبحث ۲۲: مراقبت و نگهداری ساختمان

۷. هماهنگی با سایر ناظران و مهندس مجری

برای جلوگیری از تداخل تأسیسات با سازه، معماری یا تأسیسات برقی، ناظر مکانیک باید در تعامل دائم با:
• ناظر معماری (برای هماهنگی جانمایی تجهیزات با فضاها)
• ناظر برق (برای فاصله‌گذاری ایمن میان لوله‌ها و کابل‌ها)
• ناظر سازه (برای عبور لوله‌ها از کف یا سقف و سوراخ‌کاری‌ها)

نتیجه‌گیری

مهندس ناظر مکانیک نقشی تعیین‌کننده در عملکرد صحیح، ایمن و مقرون‌به‌صرفه تأسیسات مکانیکی ساختمان دارد. حضور آگاهانه و دقیق این ناظر، علاوه بر تضمین سلامت ساکنان، موجب افزایش طول عمر تجهیزات، کاهش هزینه‌های نگهداری و ارتقاء سطح فنی پروژه خواهد شد